गुरुपौर्णिमा : ज्ञान, संस्कार आणि मानवतेचा अखंड दीप
गुरु म्हणजे अंधारातून प्रकाशाकडे नेणारा मार्गदर्शक; जीवनाला दिशा, संस्कार आणि माणुसकीची ओळख करून देणारे तेजस्वी व्यक्तिमत्त्व…!
प्रतिनिधी | साप्ताहिक भावनगरी
भारतीय संस्कृतीत आषाढ पौर्णिमा हा दिवस गुरुपौर्णिमा म्हणून अत्यंत श्रद्धा, भक्ती आणि कृतज्ञतेने साजरा केला जातो. महर्षी वेदव्यासांनी वेद, पुराणे आणि महाभारतासारख्या ग्रंथांची निर्मिती करून ज्ञानाचा अमूल्य ठेवा मानवजातीला दिला. त्यामुळे हा दिवस व्यास पौर्णिमा म्हणूनही ओळखला जातो.
गुरु हा केवळ शिक्षण देणारा शिक्षक नसून जीवनाला योग्य दिशा देणारा, अज्ञानाचा अंधकार दूर करून ज्ञानाचा दीप प्रज्वलित करणारा खरा मार्गदर्शक असतो. आई-वडील, शिक्षक, संत, समाजसुधारक आणि जीवनातील प्रत्येक सकारात्मक अनुभव हा आपल्या आयुष्यातील गुरुच असतो.
गुरुपौर्णिमेचे महत्त्व
गुरुपौर्णिमा हा गुरुंप्रती आदर, प्रेम आणि कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस आहे. या दिवशी गुरुंचे पूजन करून त्यांचे आशीर्वाद घेतले जातात. फुले, फळे, श्रीफळ, ग्रंथ अर्पण केले जातात; परंतु गुरुंना सर्वांत प्रिय असते ते म्हणजे त्यांच्या शिकवणीनुसार सदाचारी आणि प्रामाणिक जीवन जगण्याचा संकल्प.
गुरु शिष्याला केवळ शिक्षण देत नाही, तर आत्मविश्वास, संयम, विवेक, संस्कार, चारित्र्य आणि मानवतेचे धडे देतो. म्हणूनच भारतीय संस्कृतीत म्हटले आहे—
“गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः। गुरु: साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः॥”
तसेच एक जुनी म्हण आजही प्रत्येकाच्या मनाला स्पर्श करते—
“स्वामी तिन्ही जगाचा, आईविना भिकारी.”
आई जीवन देते, तर गुरु त्या जीवनाला योग्य दिशा देतो. त्यामुळे आई आणि गुरु या दोघांचे स्थान जीवनात सर्वोच्च आहे.
महान गुरुंची प्रेरणादायी शिकवण
श्री स्वामी समर्थ – “भिऊ नकोस, मी तुझ्या पाठीशी आहे.”
श्री गुरुदेव दत्त – “सेवा, श्रद्धा आणि सदाचार हेच खरे साधन.”
संत ज्ञानेश्वर माऊली – “विश्वचि माझे घर.”
संत तुकाराम महाराज – “जे का रंजले गांजले त्यासी म्हणे जो आपुले.”
छत्रपती शिवाजी महाराज – “स्वराज्य, स्वाभिमान आणि धर्मरक्षण हेच जीवनाचे ध्येय.”
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर – “शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा.”
भगवान गौतम बुद्ध – “द्वेषाने द्वेष संपत नाही; प्रेमानेच तो संपतो.”
भगवान महावीर – “अहिंसा परमो धर्म.”
येशू ख्रिस्त – “एकमेकांवर प्रेम करा.”
पैगंबर हजरत मोहम्मद – “ज्ञान मिळवा आणि मानवतेची सेवा करा.”
गुरु नानक देवजी – “मानवसेवा हीच ईश्वरसेवा.”
सर्वधर्मीय गुरुंचा एकच संदेश
धर्म, पंथ, भाषा आणि संस्कृती वेगवेगळ्या असल्या तरी प्रत्येक गुरुने मानवाला प्रेम, सत्य, करुणा, समता, बंधुता आणि शांततेची शिकवण दिली आहे. गुरु कोणत्याही एका धर्माचा नसतो; तो संपूर्ण मानवजातीचा प्रेरणास्रोत असतो.
गुरुपौर्णिमा कशी साजरी करावी?
गुरुंना वंदन करणे, आई-वडिलांचे आशीर्वाद घेणे, शिक्षकांचा सन्मान करणे, संतांचे विचार वाचणे, गरजू विद्यार्थ्यांना पुस्तके भेट देणे, वृक्षारोपण करणे, समाजोपयोगी कार्यात सहभागी होणे आणि जाती-धर्माच्या पलीकडे जाऊन बंधुभावाचा संदेश देणे, हीच गुरुपौर्णिमेची खरी शिकवण आहे.
संपादकीय संदेश
आजच्या स्पर्धेच्या आणि तंत्रज्ञानाच्या युगात ज्ञानासोबतच संस्कार, विवेक आणि माणुसकीचीही गरज आहे. गुरुंच्या शिकवणीतून प्रेरणा घेऊन आपण समाजात शांतता, समता आणि बंधुभाव निर्माण करूया.
“गुरु हा ज्ञानाचा दीप, संस्कारांचा सागर आणि मानवतेचा खरा मार्गदर्शक आहे. या गुरुपौर्णिमेला सर्व धर्म, सर्व जाती आणि सर्व समाजाने एकत्र येऊन प्रेम, ज्ञान आणि सद्भावनेचा दीप प्रज्वलित करूया.”
साप्ताहिक भावनगरीच्या वतीने सर्व वाचकांना गुरुपौर्णिमेच्या हार्दिक शुभेच्छा
