दोरीवरचे पाऊल आणि विकासाच्या गप्पा..!
“दोरीवर चालते मुलगी की व्यवस्थेचा तोल ढासळला आहे?”
दोरीवरचे पाऊल आणि विकासाच्या गप्पा..!
रस्त्याच्या मधोमध ताणलेल्या दोरीवर एक चिमुकली मुलगी तोल सांभाळत चालत आहे. खाली गाड्यांची वर्दळ, वर उन्हाचे चटके, आणि मध्ये तिच्या हातात एक लांब काठी. तिच्या प्रत्येक पावलात जीवाची बाजी आहे. पण ती कसरत करत नाही; ती आपल्या पोटासाठी लढत आहे.
एका बाजूला आपण “विकसित भारत”, “महाशक्ती भारत”, “डिजिटल भारत” अशा घोषणा देतो. दुसऱ्या बाजूला ही मुलगी अजूनही आपल्या पूर्वजांनी केलेला डोंबाऱ्याचा खेळ करून दोन वेळच्या भाकरीसाठी रस्त्यावर उभी आहे. शेकडो लोक तिचा खेळ पाहतात, काहीजण नाणी टाकतात, काहीजण मोबाईलवर व्हिडिओ काढतात आणि पुढे निघून जातात. पण तिच्या उद्याच्या जेवणाची, शिक्षणाची, भविष्याची काळजी कोण घेतो?
प्रश्न तिच्या नशिबाचा नाही. प्रश्न आपल्या व्यवस्थेचा आहे.
ज्या वयात तिच्या हातात पुस्तक असायला हवे, त्या वयात ती तोल सावरण्यासाठी काठी धरते आहे. ज्या वयात शाळेच्या मैदानात धावायला हवे, त्या वयात ती रस्त्याच्या मधोमध मृत्यूशी खेळ खेळते आहे. तिच्या चेहऱ्यावरचे हास्य हे आनंदाचे नसून जगण्याच्या लढाईचे आहे.
आपण म्हणतो भारत प्रगती करतो आहे. मग या मुलीपर्यंत ती प्रगती का पोहोचली नाही? तिच्या कुटुंबाला रोजगार, शिक्षण, निवारा आणि सुरक्षित आयुष्य देण्यात आपण कुठे कमी पडलो? विकासाच्या आकडेवारीत तिच्यासारख्या लाखो भटक्या-विमुक्त, डोंबारी, कसरती करणाऱ्या कुटुंबांची नावे का दिसत नाहीत?
ही मुलगी दोरीवर चालते आहे, पण खरे तर तिचे संपूर्ण आयुष्यच एका दोरीवर लटकले आहे. एका बाजूला भूक, दुसऱ्या बाजूला अपघात, आणि खाली अथांग दारिद्र्य.
कवीच्या ओळी नकळत आठवतात—
“पोटासाठी नाचते मी,
परवा कुणाच्या दारी जाईन;
जगण्याच्या या खेळामध्ये,
स्वप्न माझी कुठे हरवून जाईन.”
या छायाचित्रांकडे पाहताना प्रश्न फक्त एवढाच उरतो—
देश चंद्रावर पोहोचला, पण या मुलीच्या हातात अजूनही पुस्तक का पोहोचले नाही?
विकासाच्या प्रकाशात तिच्या आयुष्याचा अंधार अजून किती वर्षे लपून राहणार आहे?
ही छायाचित्रे बोलत नाहीत, ती समाजाला जाब विचारत आहेत. आणि त्या प्रश्नांची उत्तरे देण्याची जबाबदारी आपली सर्वांची आहे.
