दादा… तुम्ही कुठेच गेला नाहीत!
बारामतीच्या मातीपासून महाराष्ट्राच्या मनापर्यंत पोहोचलेल्या अजितदादांना जयंतीनिमित्त भावपूर्ण आदरांजली…!
— संतोष शिंदे | संपादक, साप्ताहिक भावनगरी, बारामती
आज २२ जुलै. अजितदादा पवार यांचा जन्मदिवस. एरवी हा दिवस बारामतीसाठी उत्साहाचा, कार्यकर्त्यांसाठी आनंदाचा आणि दादांवर प्रेम करणाऱ्या लाखो जनतेसाठी अभिमानाचा असायचा. मात्र यंदा याच दिवशी मन आनंदाने नव्हे, तर एका खोल वेदनेने भरून येत आहे. शुभेच्छा देण्यासाठी दादा समोर नाहीत, त्यांच्या हातात हात देण्यासाठी दादा नाहीत, त्यांच्या कडक पण आपुलकीच्या आवाजातला “काय काम आहे?” हा प्रश्न ऐकण्यासाठी दादा नाहीत. उरल्या आहेत त्या फक्त आठवणी… आणि त्या आठवणी जाग्या झाल्या की बारामतीच्या डोळ्यांत पाणी आल्याशिवाय राहत नाही.
आजही मन हे मानायला तयार नाही की अजितदादा आपल्यात नाहीत. कारण दादा हे नावच असं होतं की ते कधी थांबणार नाहीत, कधी थकणार नाहीत आणि कुठेही जाणार नाहीत. सतत काम, सतत धावपळ, सतत लोकांच्या प्रश्नांचा पाठपुरावा आणि प्रत्येक कामाच्या मागे लागण्याची त्यांची सवय—या सगळ्यामुळे दादा म्हणजे चालतं-बोलतं कामाचं विद्यापीठ होते. म्हणूनच आजही बारामतीच्या रस्त्यावरून जाताना वाटतं, एखाद्या वळणावर दादांची गाडी थांबेल, दादा खाली उतरतील आणि नेहमीच्या शैलीत म्हणतील, “ये थांब रे… कुठे चाललास?”
पण काळाने अशी वेळ आणली की, महाराष्ट्राला आपल्या या लाडक्या दादांना अखेरचा निरोप द्यावा लागला. तो दिवस बारामतीच्या इतिहासातील काळा दिवस ठरला. सकाळ झाली होती, पण ती सकाळ नेहमीसारखी नव्हती. रस्ते होते, पण पावलांना दिशा नव्हती. शहर जागं होतं, पण प्रत्येक घराचा श्वास जड झाला होता. बातमी खरी आहे का, असा प्रश्न अनेकांना पडला. कारण दादांसारखा माणूस अचानक आपल्यातून निघून जाईल, यावर विश्वास ठेवण्याची महाराष्ट्राची मानसिक तयारीच नव्हती.
अजितदादा पवार हे केवळ राजकीय नेते नव्हते. ते बारामतीसाठी एक विश्वास होते. एखादं काम अडकलं की लोक म्हणायचे, “दादांकडे जा.” एखादा प्रश्न निर्माण झाला की म्हणायचे, “दादांना सांगा.” आणि कार्यकर्त्यावर संकट आलं की त्याच्या मनात एकच विश्वास असायचा—“दादा आहेत ना!” हा विश्वास एका दिवसात निर्माण झाला नव्हता. तो चार दशकांच्या राजकीय संघर्षातून, सततच्या कामातून आणि जनतेशी असलेल्या जिव्हाळ्याच्या नात्यातून निर्माण झाला होता.
बारामतीच्या मातीतून घडलेला हा नेता मोठमोठ्या घोषणा करणारा नव्हता; तो प्रत्यक्ष काम करणारा होता. शेतकऱ्यांचा प्रश्न, पाण्याचा प्रश्न, शिक्षण, आरोग्य, सहकार, ग्रामीण विकास आणि बारामतीचा सर्वांगीण विकास—या प्रत्येक विषयाशी त्यांचं जिव्हाळ्याचं नातं होतं. बारामतीचा चेहरा बदलत गेला; विकासाची अनेक कामे उभी राहिली; पण त्या कामांचा गवगवा करण्याची सवय दादांना कधीच नव्हती. मोठं काम करूनही शांत राहणं, हीच त्यांची खरी ओळख होती.
अजितदादा हे कामाचे माणूस होते. त्यांचा आवाज कडक होता, बोलणं स्पष्ट होतं, फटकळपणा होता; पण या सगळ्याच्या मागे जनतेच्या कामाची तळमळ होती. अधिकाऱ्यांना कामाची डेडलाईन देणं, कामाचा पाठपुरावा करणं आणि “काम झालं पाहिजे” हा आग्रह धरणं, ही त्यांची कार्यपद्धती होती. त्यामुळे प्रशासनात त्यांचा दरारा होता; मात्र जनतेच्या मनात त्यांच्याबद्दल भीती नव्हती—आदर आणि आपुलकी होती. त्यांच्या एका शब्दाने अधिकारी सावध व्हायचे; पण त्यांच्या एका शब्दाने कार्यकर्त्याला धीर मिळायचा.
दादांची वेळेची शिस्त हा तर स्वतंत्र विषय होता. पहाटे उठून कामाला लागणारा हा नेता दिवसाच्या प्रत्येक क्षणाचा उपयोग जनतेच्या कामासाठी करायचा. म्हणूनच महाराष्ट्रात एक वाक्य विनोदाने प्रचलित झालं होतं—“घड्याळ वेळ दाखवत नाही, घड्याळ दादांकडून वेळ शिकतं!” ही केवळ गंमत नव्हती; ती दादांच्या जीवनशैलीची ओळख होती. दादा थांबले नाहीत, थकले नाहीत आणि स्वतःसाठी जगले नाहीत. लोकांच्या प्रश्नांसाठी धावत राहिले.
शरद पवारांची साथ अजितदादांच्या राजकीय आयुष्याला दिशा देणारी ठरली. ही साथ केवळ राजकारणाची नव्हती, तर विचारांची, शिस्तीची आणि नेतृत्व घडविण्याची होती. राजकारणात मतभेद असू शकतात, निर्णय वेगळे असू शकतात; पण काही नाती राजकारणापेक्षा मोठी असतात. अजितदादांच्या निधनानंतर शरद पवार साहेबांच्या डोळ्यांत आलेले अश्रू महाराष्ट्राने पाहिले. डोळे बंद, हात जोडलेले आणि शब्द हरवलेले पवार साहेब… तो क्षण केवळ राजकीय नव्हता; तो एका काकाने आपल्या पुतण्याला दिलेला अखेरचा निरोप होता. त्या क्षणी महाराष्ट्राला जाणवलं—काही नाती कोणत्याही राजकारणापेक्षा मोठी असतात.
अजितदादांनी महाराष्ट्राच्या राजकारणात स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण केली. अनेक वेळा उपमुख्यमंत्रीपदाची जबाबदारी सांभाळताना त्यांनी प्रशासनाचा अनुभव, निर्णयक्षमता आणि कामाची गती दाखवून दिली. सत्ता ही त्यांच्यासाठी प्रतिष्ठेची खुर्ची नव्हती; ती जनतेच्या प्रश्नांची जबाबदारी होती. म्हणूनच महाराष्ट्राच्या राजकीय चर्चेत एक वाक्य अनेकदा ऐकू यायचं—“सत्ता कुणाचीही असो, उपमुख्यमंत्री अजितदादाच!” या वाक्यामागे त्यांच्या कार्यक्षमतेची जनमानसातील पावती होती.
दादांचा राजकीय प्रवास संघर्षाचा होता. मतभेद आले, राजकीय वादळे आली, निर्णय बदलले; पण प्रत्येक वेळी ते आपल्या भूमिकेसह उभे राहिले. रांगडा रुबाब, ग्रामीण भाषेतील स्पष्टपणा, प्रशासनाची जाण आणि निर्णय घेण्याची धमक या गुणांमुळे ते महाराष्ट्राच्या राजकारणातील एक वेगळं व्यक्तिमत्त्व ठरले. त्यांनी अनेक तरुणांना राजकारणात संधी दिली. कार्यकर्त्यांना बळ दिलं. नव्या पिढीला पुढे आणलं. म्हणूनच त्यांचं नेतृत्व एका व्यक्तीपुरतं मर्यादित राहिलं नाही; त्यांनी कार्यकर्त्यांची एक पिढी घडवली.
दादा कुटुंबासाठी मात्र वेगळे होते. सार्वजनिक जीवनात कडक आणि धडाडीचे दिसणारे दादा घरात प्रेमळ होते. कुटुंबासाठी आधार होते. बहिणीसाठी दादा होते. पत्नीच्या आयुष्यातील शांत साथीदार होते. मुलासाठी शब्दांपेक्षा कृतीतून प्रेम करणारे वडील होते. घरासाठी वेळ कमी असला, तरी जेव्हा घरात असायचे तेव्हा पूर्णपणे घरात असायचे. म्हणूनच त्यांच्या जाण्याने केवळ राजकारणाची पोकळी निर्माण झाली नाही; अनेक घरांच्या आयुष्यात एक कायमची शांतता उतरली.
दादा गेले त्या दिवसानंतर बारामती बदलली. रस्ते तेच आहेत, कार्यालये तीच आहेत, कार्यकर्ते तेच आहेत; पण त्या सगळ्यात दादांचा आवाज नाही. एखाद्या कार्यक्रमात गर्दी असते, पण दादांचा धाक जाणवत नाही. एखादं काम सुरू असतं, पण “कधी पूर्ण होणार?” असा प्रश्न विचारणारा आवाज ऐकू येत नाही. सकाळ होते, पण पहाटे उठून कामाला लागलेल्या दादांची आठवण मनाला चटका लावून जाते.
आज बारामतीची माती दादांना शोधते आहे. ज्या मातीतून ते उभे राहिले, ज्या रस्त्यांवरून ते धावत राहिले, ज्या लोकांसाठी त्यांनी आयुष्य घालवलं, त्या प्रत्येक रस्त्यावर आज त्यांची आठवण आहे. बारामतीतील प्रत्येक घरात दादांची एखादी आठवण आहे. कुणाच्या कामाची, कुणाच्या भेटीची, कुणाच्या मदतीची, कुणाच्या रागाची, तर कुणाच्या एका वाक्याची.
काही माणसं शरीराने दूर जातात; पण त्यांच्या कामातून ते कायम जिवंत राहतात. अजितदादा हे त्यापैकीच एक व्यक्तिमत्त्व होते. ते आज आईच्या आठवणीत आहेत, बहिणीच्या डोळ्यात आहेत, पत्नीच्या शांत अश्रूंमध्ये आहेत, मुलाच्या भविष्यात आहेत, कार्यकर्त्यांच्या आठवणीत आहेत आणि महाराष्ट्राच्या मनात आहेत.
आज त्यांच्या जयंतीदिनी मनापासून एकच सांगावंसं वाटतं—
दादा, तुम्ही कुठेच गेला नाहीत.
आजही आम्हाला वाटतं, तुम्ही कुठल्यातरी क्षणी आवाज द्याल—
“ये थांब रे… कुठे गेलास?”
आणि आम्ही डोळ्यातले अश्रू पुसत उत्तर देऊ—
“दादा, आम्ही कुठेच गेलो नाही… आम्ही आजही तुमच्याच सोबत आहोत.”
दादा, तुम्हीही कुठेच गेले नाहीत.
तुम्ही बारामतीच्या प्रत्येक श्वासात आहात.
तुम्ही महाराष्ट्राच्या प्रत्येक अश्रूत आहात.
तुम्ही कार्यकर्त्यांच्या प्रत्येक हाकेत आहात.
तुम्ही जनतेच्या प्रत्येक कामाच्या धडपडीत आहात.
तुम्ही पहाटे उठून कामाला लागणाऱ्या प्रत्येक माणसात आहात.
आणि म्हणूनच…
दादा गेले नाहीत.
दादा कधीच संपत नाहीत.
अजितदादा पवार हे नाव महाराष्ट्राच्या इतिहासात केवळ एका नेत्याचं नाव म्हणून राहणार नाही; ते काम, शिस्त, निर्णयक्षमता आणि जनतेशी जोडलेल्या एका असामान्य नात्याचं प्रतीक म्हणून कायम जिवंत राहील.
अजितदादा पवार यांना जयंतीनिमित्त भावपूर्ण अभिवादन!
दादा… तुम्ही आमच्या डोळ्यातील अश्रूत आहात, हृदयाच्या प्रत्येक ठोक्यात आहात आणि बारामतीच्या प्रत्येक श्वासात आहात!
— संतोष शिंदे
संपादक, साप्ताहिक भावनगरी, बारामती
